Mỗi ngày một gia đình thải ra khá nhiều vỏ rau củ, bã cà phê, vỏ trứng và thức ăn thừa. Thay vì để chúng trở thành rác gây ô nhiễm, bạn hoàn toàn có thể biến lượng rác hữu cơ này thành phân bón giàu dinh dưỡng cho cây trồng. Việc ủ phân tại nhà không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn góp phần giảm gánh nặng cho bãi rác và tạo ra nguồn phân sạch hoàn toàn tự nhiên. Quy trình này đơn giản hơn nhiều người tưởng, chỉ cần nắm vững vài nguyên tắc cơ bản.
Chuẩn bị dụng cụ và vị trí ủ
Bạn không cần thiết bị đắt tiền để bắt đầu. Một thùng nhựa có nắp dung tích từ 60 đến 120 lít, được khoan vài lỗ thông khí quanh thành và dưới đáy, là đủ cho nhu cầu một gia đình. Nếu có sân vườn rộng, bạn có thể quây một góc bằng lưới hoặc gạch để làm ô ủ trực tiếp trên nền đất, cách này còn giúp giun đất tự nhiên tham gia vào quá trình.
Vị trí lý tưởng là nơi thoáng khí, có bóng râm một phần, tránh ngập úng khi mưa và không quá gần khu sinh hoạt để hạn chế mùi nếu chẳng may quá trình ủ chưa hoàn hảo. Nên đặt thùng ủ trực tiếp trên nền đất hoặc lót một lớp đất mỏng dưới đáy để vi sinh vật có lợi dễ dàng xâm nhập.
Phân loại nguyên liệu xanh và nâu
Đây là kiến thức quan trọng nhất quyết định thành công của mẻ phân. Nguyên liệu hữu cơ được chia thành hai nhóm dựa trên hàm lượng đạm và cacbon. Nhóm xanh giàu đạm gồm vỏ rau củ tươi, bã cà phê, bã trà, cỏ tươi cắt và thức ăn thừa thực vật. Nhóm nâu giàu cacbon gồm lá khô, rơm rạ, giấy báo vụn, mùn cưa và vỏ trứng nghiền.
Tỷ lệ lý tưởng là khoảng hai đến ba phần nâu cho một phần xanh tính theo thể tích. Nếu quá nhiều nguyên liệu xanh, đống ủ sẽ ướt, bốc mùi hôi thối khó chịu. Nếu quá nhiều nâu, quá trình phân hủy diễn ra rất chậm. Cân bằng được hai nhóm này chính là chìa khóa để có mẻ phân thơm mùi đất mà không gây mùi khó chịu.
Những thứ tuyệt đối không nên cho vào
Không phải mọi rác hữu cơ đều phù hợp để ủ phân bón cho cây ăn được. Bạn nên tránh các loại sau để đảm bảo chất lượng phân và không thu hút chuột bọ:
- Thịt, cá, xương và mỡ động vật vì chúng phân hủy chậm, bốc mùi nặng và hấp dẫn động vật gây hại.
- Sản phẩm từ sữa như phô mai, bơ vì dễ gây mùi và mầm bệnh.
- Phân chó mèo vì có thể chứa ký sinh trùng gây hại cho sức khỏe con người.
- Cây bị bệnh nặng hoặc cỏ dại đã ra hạt vì mầm bệnh và hạt cỏ có thể sống sót.
- Vỏ cam chanh số lượng lớn vì tính axit cao làm chậm hoạt động vi sinh vật.
Chăm sóc đống ủ và thu hoạch
Sau khi xếp nguyên liệu xen kẽ giữa lớp xanh và lớp nâu, bạn cần duy trì độ ẩm vừa phải, tương tự như một miếng bọt biển đã vắt ráo. Nếu bóp một nắm nguyên liệu thấy rỉ vài giọt nước là đạt. Quá khô thì tưới thêm, quá ướt thì bổ sung nguyên liệu nâu và trộn đảo.
Việc đảo trộn đống ủ mỗi tuần một lần giúp cung cấp oxy cho vi sinh vật hiếu khí hoạt động, đẩy nhanh quá trình phân hủy và tránh mùi hôi. Khi đảo, bạn sẽ cảm nhận được hơi nóng tỏa ra từ bên trong, đó là dấu hiệu tốt cho thấy vi sinh vật đang làm việc tích cực. Nhiệt độ cao này cũng giúp tiêu diệt mầm bệnh và hạt cỏ dại.
Tùy điều kiện thời tiết và cách chăm sóc, sau khoảng sáu đến mười hai tuần bạn sẽ có thành phẩm. Phân ủ hoàn chỉnh có màu nâu đen, tơi xốp, vụn như đất và tỏa mùi đất ẩm dễ chịu chứ không còn nhận ra hình dạng nguyên liệu ban đầu. Lúc này bạn có thể trộn phân vào đất trồng, bón gốc cho cây hoặc pha loãng với nước để tưới. Một thói quen nhỏ mỗi ngày như vậy không chỉ cho bạn nguồn phân bón quý giá mà còn nuôi dưỡng ý thức sống xanh trong chính ngôi nhà mình.
