Cây ăn trái là nhóm cây trồng đòi hỏi nguồn dinh dưỡng bền vững và cân đối trong suốt vòng đời kéo dài nhiều năm. Khác với rau màu thu hoạch nhanh, một cây cam, cây bưởi hay cây sầu riêng phải tích lũy dinh dưỡng qua từng mùa để vừa nuôi thân lá, vừa nuôi hoa nuôi trái mà không làm kiệt sức. Phân gà hữu cơ, với hàm lượng đạm, lân, kali cùng canxi và các nguyên tố trung vi lượng phong phú, là lựa chọn phù hợp để nuôi cây theo hướng lâu dài. Tuy nhiên, bón đúng thời điểm và đúng liều lượng theo từng giai đoạn mới là yếu tố quyết định hiệu quả.
Vì sao cây ăn trái đặc biệt phù hợp với phân gà hữu cơ
Bộ rễ của cây ăn trái phát triển sâu và rộng, hoạt động liên tục qua nhiều năm nên rất cần một môi trường đất tơi xốp, giàu mùn và ổn định về độ ẩm. Phân gà hữu cơ khi đã hoai mục cung cấp lượng chất hữu cơ dồi dào, giúp đất giữ nước tốt hơn vào mùa khô và thoát nước nhanh hơn vào mùa mưa, hạn chế tình trạng úng rễ vốn là nguyên nhân gây chết cây phổ biến ở vườn cây lâu năm.
Bên cạnh đó, phân gà chứa hàm lượng canxi cao hơn nhiều loại phân chuồng khác. Canxi đóng vai trò quan trọng trong việc làm chắc vách tế bào, giúp trái ít bị nứt, vỏ đẹp và bảo quản lâu hơn sau thu hoạch. Đây là lý do nhiều nhà vườn trồng cam sành, bưởi da xanh hay xoài cát ưu tiên sử dụng phân gà để cải thiện mẫu mã trái.
Bón lót trước khi trồng và giai đoạn kiến thiết cơ bản
Với cây mới trồng, việc bón lót quyết định phần lớn tốc độ bén rễ và sức bật ban đầu. Khi đào hố trồng, nên trộn từ ba đến năm ký phân gà hữu cơ hoai mục vào lớp đất mặt cùng một ít vôi bột, sau đó ủ hố ít nhất mười lăm đến hai mươi ngày trước khi đặt cây. Cách làm này giúp phân phân giải bớt, tránh gây nóng rễ non khi cây vừa xuống hố.
Trong ba năm đầu ở giai đoạn kiến thiết cơ bản, cây tập trung phát triển bộ khung tán và hệ rễ. Lúc này nên chia phân bón thành nhiều đợt nhỏ, mỗi năm bón ba đến bốn lần, mỗi lần khoảng một đến hai ký phân gà cho một gốc tùy độ lớn của cây. Rải phân theo hình chiếu tán lá, nơi tập trung nhiều rễ tơ hút dinh dưỡng, rồi xới nhẹ và tưới đẫm. Tránh bón sát gốc vì phần cổ rễ rất nhạy cảm và dễ bị thối.
Giai đoạn nuôi hoa, đậu trái và nuôi trái
Khi cây bước vào giai đoạn kinh doanh và cho trái ổn định, nhu cầu dinh dưỡng tăng mạnh và thay đổi theo từng pha. Trước khi cây ra hoa khoảng một đến hai tháng, nên bón một đợt phân gà để tích lũy dưỡng chất, tạo mầm hoa khỏe. Giai đoạn này cần lượng phân lớn hơn, có thể từ ba đến năm ký cho một gốc trưởng thành, kết hợp với việc giữ ẩm đều để cây phân hóa mầm hoa thuận lợi.
Khi cây đã đậu trái non và bước vào giai đoạn nuôi trái, phân gà hữu cơ tiếp tục phát huy vai trò cung cấp kali và canxi tự nhiên, giúp trái lớn đều, ngọt và ít rụng sinh lý. Ở giai đoạn này nên bón nhắc lại một lần nữa nhưng chú ý không bón quá đậm đạm để tránh cây ra đọt non cạnh tranh dinh dưỡng với trái. Một số loại cây như sầu riêng cần kiểm soát chặt việc đi đọt, do đó lượng phân gà phải cân nhắc kỹ và ưu tiên rải mỏng, kết hợp che phủ gốc bằng rơm để giữ ẩm.
- Trước ra hoa: bón đón mầm, tăng lượng để tích lũy dinh dưỡng.
- Sau đậu trái: bón dưỡng trái, ưu tiên giữ ẩm ổn định, hạn chế đạm quá cao.
- Trước thu hoạch một tháng: ngưng bón để trái đạt độ ngọt và bảo quản tốt.
Bón phục hồi sau thu hoạch
Sau mỗi vụ trái, cây rơi vào trạng thái suy kiệt vì đã dồn toàn bộ dưỡng chất để nuôi trái. Đây là thời điểm quan trọng nhưng thường bị nhiều người bỏ qua. Bón phục hồi bằng phân gà hữu cơ ngay sau khi cắt tỉa cành sẽ giúp cây nhanh chóng ra lá non, tái tạo bộ khung tán và phục hồi rễ. Nếu bỏ đói cây sau thu hoạch, mùa sau cây thường ra hoa ít, đậu trái kém và dễ mắc bệnh.
Lượng phân bón phục hồi có thể tương đương hoặc cao hơn đợt bón đón hoa, kết hợp với việc bồi thêm đất mặt và vật liệu hữu cơ quanh gốc. Đối với những vườn khai thác lâu năm, đợt bón này còn giúp bù đắp lượng mùn đã mất, duy trì độ phì nhiêu để cây bền sức qua nhiều chu kỳ.
Những lưu ý về liều lượng và cách bón
Liều lượng phân gà không nên áp dụng máy móc mà cần điều chỉnh theo tuổi cây, độ lớn của tán, loại đất và tình trạng sức khỏe của cây. Cây trên đất cát nghèo dinh dưỡng cần bón nhiều đợt và mỗi đợt ít hơn để tránh rửa trôi, trong khi cây trên đất thịt có thể bón thưa hơn nhưng lượng mỗi lần lớn hơn. Quan sát màu lá và độ dày của tán là cách đơn giản để nhận biết cây thừa hay thiếu dinh dưỡng.
Về kỹ thuật, luôn ưu tiên rải phân theo mép tán, xới nhẹ lớp đất mặt rồi phủ lại và tưới đủ ẩm để phân tiếp xúc với vùng rễ tơ. Tuyệt đối không bón phân gà chưa hoai mục vào gốc cây đang mang trái, vì quá trình phân giải sinh nhiệt và khí có thể gây sốc rễ, rụng trái hàng loạt. Kiên trì bón đúng nhịp theo từng giai đoạn, sau vài vụ nhà vườn sẽ thấy rõ sự khác biệt về sức cây, năng suất và chất lượng trái.
